Nieuw bestaan orgel Broerenkerk Zwolle

Het Scheuer-orgel in de Broerenkerk wordt  wel “Het best bewaarde orgelgeheim van Zwolle” genoemd.  Qua omvang kan het niet evenaren met dat van de Grote Kerk, maar het heeft een unieke klank: “Het orgel ‘gonst’ wanneer tongwerken en tertsregisters samen klinken, de fluiten zijn prachtig subtiel en de fagot is van een zeldzame schoonheid”, aldus kenners uit de orgelwereld. Het in 1824 door Johann Christoff Scheuer gebouwde orgel is bijna geheel in originele staat gebleven. Vooral het rugwerk is het best bewaarde dat Scheuer gemaakt heeft.

Een citaat over het orgel: “Het instrument bevindt zich op de grens van het klassieke en het Biedermeiertijdperk (1815-1850), waarbij het Zwolse orgel qua opbouw, dispositie en klank meer klassiek georiënteerd is. De zogenaamde tertsregisters wijzen op mogelijke invloeden door de orgelbouw uit de Duitse deelstaat Rijnland.  Opvallend zijn verder de fraaie fagot 16′ en de mixtuur met zijn octaafrepetities (geschikt voor de gemeentezang).

Tekening ter beschikking gesteld door Waanders

Zo kwetsbaar en gevoelig als het instrument is voor technische mankementen en invloeden van buitenaf (verwarming, temperatuur wisselingen, luchtvochtigheid, vuil), zo schoon en ontroerend is de klank van dit unieke instrument”.  Bij de orgelmakerij Flentrop heeft het instrument  in 1972 nog een uitgebreide restauratie ondergaan. Daarbij zijn eerdere wijzigingen ongedaan gemaakt. De toenmalige kerkelijke gemeente van de Broerenkerk heeft het orgel na de restauratie nog zo’n 10 jaar gebruikt waar het voor bedoeld was: Als begeleidingsinstrument van gemeentezang.

 De Broerenkerk heeft vanaf 1982 geen kerkelijke functie meer. De grote historische ruimte, eeuwenlang gebruikt als plaats van stilte en bezinning werd een lege ruimte. Daarmee  leek het of de ziel uit het gebouw was gehaald: De ruimte moest letterlijk opnieuw worden bezield en dat lukte maar moeilijk. Niemand wist zich raad met zo’n groot historisch gebouw, centraal in de stad. De kerk is sindsdien gebruikt voor allerlei al dan niet goed bedoelde culturele doeleinden.  Het leek het begin van het einde voor het instrument: Ondanks afspraken met allerlei instanties die het gebouw gebruikten, leed het orgel een kwakkelend bestaan. Steeds wisselende temperaturen, slecht geregelde klimatologische omstandigheden, vervuiling van de ruimte en respectloze vernielingen aan het orgel waren debet aan een jarenlang moeizaam proces van steeds weer terugkerende reparaties en noodzakelijke schoonmaakbeurten (inwendig en uitwendig) van het instrument. Het toch al kwetsbare historische pijpwerk moest regelmatig worden verwijderd,  schoongemaakt en waar nodig hersteld. Het mag een wonder heten dat het orgel zo de afgelopen 30 jaar heeft “overleefd”.

 Met de komst van boekhandel Waanders in de Broerenkerk heeft het orgel een nieuw bestaan en wordt er respectvol mee omgegaan. Het is weer een pronkstuk. Al het pijpwerk is schoongemaakt in de werkplaats van de firma Flentrop. De intonatie van het pijpwerk is nagelopen en waar nodig zijn correcties uitgevoerd. De kas heeft een opknapbeurt gekregen en al het bladgoud is opnieuw verguld. Het geheel is weer prachtig om naar te kijken. De “Waanders” wanden vol boeken hebben overigens een enigszins dempend effect op de klank: Er is minder vermenging van klankkleuren dan voorheen het geval was. Ondanks het gegeven van de minder gunstige akoestiek van de tot boekhandel getransformeerde kerk, is de karakteristieke klank nog steeds de moeite waard om te beluisteren Harm Jansen, docent orgel van het naastgelegen conservatorium, is de vaste bespeler van dit orgel. Hij zorgt er voor dat het orgel nog regelmatig valt te beluisteren.

Tags:

De foto's op deze website zijn van fotograaf Willem de Wolff uit Espel, Lianne ter Maat, Ina Vrinssen en Jan Grisnich. 

error: Content is beveiligd !!