De fysieke afstand tussen de windlade waarop het pijpwerk zich bevindt, en de manualen, is meestal groot. Om stemwerk uit te voeren is veelal een stemhulp nodig die op afroep de toetsen indrukt en de registers bedient.

In het verleden was er altijd wel een vrijwilliger beschikbaar in de vorm van een organist, een koster, of iemand van het kerkbestuur. Of, inderdaad, een vrijwilliger zonder functie. In de praktijk is het assisteren redelijk saai en is er moeilijk aan een goede hulp te komen.

Om die reden hebben bedrijven zoals Laukhuff of Weiblen allerlei elektrische toetsen drukkers op de markt gebracht.

Toch is en blijft het in mijn optiek en beleving zeer wenselijk dat er voor een stembeurt een echte “menselijke” stemhulp wordt georganiseerd door de opdrachtgever. Dat is niet alleen uit praktische overweging.

Het nadeel van elektrische toetsendrukkers is dat ze veelal zwaar zijn (moeilijk hanteerbaar); Zo’n ding heb je niet zomaar “even” vanuit de auto naast de speeltafel. En vice-versa in omgekeerde richting. Het in- en uitpakken en plaatsen kost veelal tijd die anders ingevuld kan worden. Vaak moet je als stemmer voor ieder register toch weer naar beneden om te wisselen. Tussentijdse controles zijn ook onpraktisch omdat het apparaat dan weer moet worden verwijderd.

Elektrische toetsendrukkers zijn er in vele varianten

Een ander niet onbelangrijk aspect is de veiligheid. Wanneer een stemmer de hele dag alleen aan het werk is (vaak op grote hoogte), is er niemand die in kan grijpen wanneer er iets gebeurt. De ladder kan, om een voorbeeld te geven, zomaar wegschuiven. En (ook niet onbelangrijk), wanneer men als stemmer alleen maar wordt binnengelaten, zonder dat er echt contact is met organist of kerkbestuur, is er het risico dat er achteraf vragen zijn over prioriteiten of wensen.

 

Zeker in deze tijd van beperkte budgettering is het van belang dat er vooraf keuzes worden gemaakt bij uit te voeren onderhoud. Dat kan alleen wanneer er goede communicatie is over een en ander. Wanneer er wordt gestemd met een apparaat is de kans groot dat het wenselijk contact tussen stemmer en opdrachtgever achterwege blijft. Het voordeel van een goede stemhulp is ook dat die adviezen van de orgelmaker, over de staat van het instrument, kan doorgeven aan de organist of het kerkbestuur.

Uiteraard kan zo’n apparaat goede diensten bewijzen wanneer er sprake is van langdurige voorbereidende (intonatie) werkzaamheden op een locatie.

Het Scheuer-orgel in de Broerenkerk wordt  wel “Het best bewaarde orgelgeheim van Zwolle” genoemd.  Qua omvang kan het niet evenaren met dat van de Grote Kerk, maar het heeft een unieke klank: “Het orgel ‘gonst’ wanneer tongwerken en tertsregisters samen klinken, de fluiten zijn prachtig subtiel en de fagot is van een zeldzame schoonheid”, aldus kenners uit de orgelwereld. Het in 1824 door Johann Christoff Scheuer gebouwde orgel is bijna geheel in originele staat gebleven. Vooral het rugwerk is het best bewaarde dat Scheuer gemaakt heeft.

Lees verder

De foto's op deze website zijn van fotograaf Willem de Wolff uit Espel, Lianne ter Maat, Ina Vrinssen en Jan Grisnich. 

error: Content is beveiligd !!