JW Grisnich Orgelonderhoud Hygrometer

In de wintermaanden heeft een orgel altijd te maken omstandigheden die niet gunstig zijn voor het instrument. Om allerlei ongemak en schade te voorkomen is het raadzaam om op te letten dat de relatieve vochtigheid in de kerkruimte niet te laag wordt. Het is de combinatie van droge lucht door vorst en droge lucht van een verwarmingssysteem dat maakt dat waarden onder de 30 procent worden bereikt.

Dan wordt het spannend voor een instrument: Mechanieken ontregelen, ontstemmingen door krimp en lekkage; daarnaast is er vaak krimpschade aan houtwerk, etc.

Het blijft een gegeven dat een orgel in de wintermaanden minder zuiver klinkt dan in de zomer, maar ongemak en schade kunnen worden voorkomen en beperkt door een aantal maatregelen:

Zorg er voor dat de kerkruimte zo egaal mogelijk wordt verwarmd. Dus niet  de hele week koud en vlak voor een viering de verwarming vol open.  Dat is funest voor een instrument. De oplopende temperatuur van koud naar warm moet een langzaam oplopende curve zijn. Wanneer de curve een “piekende” lijn is, dan ontstaat schade, of is er op z’n minst ernstige ontstemming.

Te veel vocht in de kerkruimte is ook niet goed. Ideaal is wanneer de relatieve vochtigheid niet onder de 60 procent komt. In de praktijk is het bij de meeste verwarmingssystemen niet haalbaar: Warmte stijgt omhoog: Als het beneden in de kerkruimte aangenaam is, dan is het boven bij het orgel  al snel “tropisch”.

Terughoudend stoken is niet alleen gunstig voor het orgel. Het scheelt ook in de stookkosten en voor al het andere kerkmeubilair is het ook beter.

De fysieke afstand tussen de windlade waarop het pijpwerk zich bevindt, en de manualen, is meestal groot. Om stemwerk uit te voeren is veelal een stemhulp nodig die op afroep de toetsen indrukt en de registers bedient.

In het verleden was er altijd wel een vrijwilliger beschikbaar in de vorm van een organist, een koster, of iemand van het kerkbestuur. Of, inderdaad, een vrijwilliger zonder functie. In de praktijk is het assisteren redelijk saai en is er moeilijk aan een goede hulp te komen.

Om die reden hebben bedrijven zoals Laukhuff of Weiblen allerlei elektrische toetsen drukkers op de markt gebracht.

Toch is en blijft het in mijn optiek en beleving zeer wenselijk dat er voor een stembeurt een echte “menselijke” stemhulp wordt georganiseerd door de opdrachtgever. Dat is niet alleen uit praktische overweging.

Het nadeel van elektrische toetsendrukkers is dat ze veelal zwaar zijn (moeilijk hanteerbaar); Zo’n ding heb je niet zomaar “even” vanuit de auto naast de speeltafel. En vice-versa in omgekeerde richting. Het in- en uitpakken en plaatsen kost veelal tijd die anders ingevuld kan worden. Vaak moet je als stemmer voor ieder register toch weer naar beneden om te wisselen. Tussentijdse controles zijn ook onpraktisch omdat het apparaat dan weer moet worden verwijderd.

Elektrische toetsendrukkers zijn er in vele varianten

Een ander niet onbelangrijk aspect is de veiligheid. Wanneer een stemmer de hele dag alleen aan het werk is (vaak op grote hoogte), is er niemand die in kan grijpen wanneer er iets gebeurt. De ladder kan, om een voorbeeld te geven, zomaar wegschuiven. En (ook niet onbelangrijk), wanneer men als stemmer alleen maar wordt binnengelaten, zonder dat er echt contact is met organist of kerkbestuur, is er het risico dat er achteraf vragen zijn over prioriteiten of wensen.

 

Zeker in deze tijd van beperkte budgettering is het van belang dat er vooraf keuzes worden gemaakt bij uit te voeren onderhoud. Dat kan alleen wanneer er goede communicatie is over een en ander. Wanneer er wordt gestemd met een apparaat is de kans groot dat het wenselijk contact tussen stemmer en opdrachtgever achterwege blijft. Het voordeel van een goede stemhulp is ook dat die adviezen van de orgelmaker, over de staat van het instrument, kan doorgeven aan de organist of het kerkbestuur.

Uiteraard kan zo’n apparaat goede diensten bewijzen wanneer er sprake is van langdurige voorbereidende (intonatie) werkzaamheden op een locatie.

De foto's op deze website zijn van fotograaf Willem de Wolff uit Espel, Lianne ter Maat, Ina Vrinssen en Jan Grisnich. 

error: Content is beveiligd !!